Γεννήθηκε το 330 μ.Χ. στη Νεοκαισάρεια του Πόντου, και έγινε μέγας πνευματικός διδάσκαλος και κορυφαίος θεολόγος και Πατέρας της Εκκλησίας. Ο πατέρας του Βασίλειος ήταν καθηγητής ρητορικής. Η μητέρα του Εμμέλεια απόγονος οικογένειας Ρωμαίων αξιωματούχων. Είχε άλλα οκτώ αδέρφια, μεταξύ αυτών, ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, ο Όσιος Ναυκράτιος, η Οσία Μακρίνα και ο Άγιος Πέτρος, Επίσκοπος Σεβαστείας. Σπούδασε γεωμετρία, αστρονομία, φιλοσοφία, ιατρική, ρητορική και γραμματική στην Καισαρεία της Καππαδοκίας, στην Κωνσταντινούπολη και στην Αθήνα. Φοίτησε μαζί με τον Άγιο Γρηγόριο το θεολόγο, αλλά και με τον Ιουλιανό τον Παραβάτη. Η ιεραποστολική του δράση ξεκίνησε από τα φοιτητικά του χρόνια, όπου μαζί με τον Άγιο Γρηγόριο διοργανώνουν χριστιανικές συγκεντρώσεις και ιδρύουν τον πρώτο φοιτητικό χριστιανικό σύλλογο. Το 356 μ.Χ. επιστρέφει στην Καισαρεία και γίνεται καθηγητής της ρητορικής. Το 358 μ.Χ. βαπτίζεται Χριστιανός και αφιερώνεται στην ασκητική, ενώ δωρίζει στους φτωχούς και στην εκκλησία το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του. Ταξιδεύει σε κέντρα ασκητισμού στην Αίγυπτο, την Παλαιστίνη, τη Συρία και τη Μεσοποταμία, συναντά ασκητές και μοναχούς και γνωρίζει τον τρόπο ζωής τους. Το 364 μ.Χ. χειροτονείται πρεσβύτερος από το Μητροπολίτη της Καισαρείας Ευσέβιο, και το 370 μ.Χ., μετά τον θάνατο του Ευσεβίου, σε ηλικία 41 ετών, ανεβαίνει στην επισκοπική έδρα, με τη συνδρομή τού Ευσεβίου επισκόπου Σαμοσάτων και του Γρηγορίου επισκόπου Ναζιανζού. Ίδρυσε τη «Βασιλειάδα», ένα ίδρυμα που λειτουργούσε ως νοσοκομείο, ορφανοτροφείο, γηροκομείο και ξενώνας προσφέροντας τις υπηρεσίες του δωρεάν. Πέθανε την 1η Ιανουαρίου του 379 μ.Χ., σε ηλικία 49 ετών, ημερομηνία που τιμάται η μνήμη του μέχρι σήμερα, ενώ από το 1081 μ.Χ. ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννης Μαυρόπους θέσπισε έναν κοινό εορτασμό των Τριών Ιεραρχών, Βασιλείου του Μεγάλου, Ιωάννη του Χρυσοστόμου και Γρηγορίου του Θεολόγου, στις 30 Ιανουαρίου.
Εκτενέστερο βιογραφικό εδώ.
